„Óvíst hvort fólk nái sér að fullu eftir kynferðisofbeldi“
Morgunblaðið tók viðtal við Dr. Gyðu Eyjólfsdóttur, sálfræðing og sérfræðing í klínískri sálfræði, árið 2020. Þar ræddi hún ræddi reynslu sína af áfallameðferð og EMDR-aðferðinni. Viðtalið birtist í Smartlandi Morgunblaðsins 10. júní 2020 undir fyrirsögninni „Óvíst hvort fólk nái sér að fullu eftir kynferðisofbeldi“ (Höfundur: Elínrós Líndal).
Í viðtalinu lýsir Gyða því hvernig hún vinnur með einstaklingum sem hafa orðið fyrir áföllum, þar á meðal kynferðislegu ofbeldi, og hvernig EMDR-meðferð getur hjálpað fólki að vinna úr slíkri reynslu. Hún leggur áherslu á að fyrsta viðtalið geti verið krefjandi, en að breytingarnar sem fylgja markvissri meðferð séu mjög árangursríkar og gefandi, bæði fyrir skjólstæðinginn og meðferðaraðilann.
Djúpstæð áhrif kynferðislegra áfalla
Í viðtalinu útskýrir Gyða að það sé mjög misjafnt hversu djúpstæð áföll eru hjá fullorðnum einstaklingum sem hafa upplifað kynferðisofbeldi í æsku. Ýmislegt geti haft áhrif, eins og hversu oft atvikið átti sér stað, hversu alvarlegt það var og hver framdi brotið.
„Var þetta foreldri, fjölskyldumeðlimur, nágranni og þar fram eftir götunum? Upplifði hann mikinn hrylling og vanmátt og hjálparleysi? Gat einstaklingurinn leitað til einhvers og sagt frá? Hvernig brást nærumhverfið við? Hvernig brugðust foreldrar við? Allir þessir þættir geta haft áhrif og spilað inn í hversu djúpstæð áhrifin af misnotkuninni voru,“ segir hún.
Bataferlið er einstaklingsbundið
Einnig bendir hún á að það sé mjög mismunandi hversu langan tíma einstaklingar þurfa að vinna í áfallinu til að öðlast frelsi, ef það er þá fyllilega mögulegt.
„Það er mjög misjafnt og velta má fyrir sér hvort maður öðlist einhvern tímann fullt frelsi frá áfallinu, því það er ekki eins og slíkar minningar verði nokkru sinni gleðilegar, þótt búið sé að vinna þær þannig að þær framkalli ekki áfallastreitueinkenni lengur. Það getur komið upp bakslag seinna meir ef eitthvað kemur upp á, til dæmis ef einhver nákominn lendir í kynferðisofbeldi, eða kemur í ljós að gerandinn beitti annan kynferðisofbeldi, eða aðrar kveikjur,“ segir Gyða.
Lengd meðferðar og áhrif bjargráða
Gyða útskýrir að lengd meðferðar sé afar breytileg og ráðist af mörgum þáttum. Eitt atvik geti tekið nokkur viðtöl að vinna úr ef afleiðingarnar hafi ekki verið langvarandi, en margra ára kynferðisofbeldi taki eðlilega lengri tíma. Þéttleiki viðtala, fjárhagsstaða og styrkur bjargráða skipti þar miklu máli.
Hún segir að reynsla, núvitund og hæfni til sjálfssamkenndar geti stytt ferlið verulega, þar sem einstaklingar sem hafa áður unnið með sjálfa sig séu oft betur í stakk búnir til að takast á við erfiðar minningar. Sumir nái að vinna úr einni minningu á fáum tímum, á meðan aðrir þurfi lengri tíma til að vinna úr fleiri og flóknari minningum.
Leið til bata og betra lífs
„Ég útskýri fyrir skjólstæðingnum hvernig við getum unnið með þessar upplifanir og líðan, og það gefur von um að hægt sé að hafa áhrif á líðan hans. Ef skjólstæðingurinn er tilbúinn að vinna í sínum málum, þá veit ég að slík samvinna skilar mun betri líðan, meira sjálfsöryggi, minni kvíða, betri lífsgæðum og meiri gleði,“ segir Gyða í viðtalinu.
Undirbúningur og öryggi í meðferð
Hún útskýrir einnig að undirbúningur sé mikilvægur hluti af EMDR-meðferð, sérstaklega þegar unnið er með einstaklinga sem hafa upplifað flókin áföll eða sýna hugrofseinkenni. Fyrir slíka skjólstæðinga leggur hún áherslu á að kenna bjargráð áður en farið er í djúpa áfallavinnu, til að tryggja öryggi og árangur í ferlinu.
Einstaklingsbundið bataferli
Gyða bendir á að EMDR-meðferð geti verið einstaklega árangursrík, en að bataferlið sé jafn fjölbreytt og einstaklingarnir sjálfir. Að hennar mati snýst það ekki endilega um að „losa sig“ við minningar heldur að umbreyta þeim þannig að þær valdi ekki lengur áfallastreitueinkennum eða stjórnleysi.
Frumkvöðlastarf í innleiðingu EMDR á Íslandi
Í viðtalinu ræðir hún einnig um eigin vegferð inn í EMDR-meðferðina og hvernig hún varð ein af frumkvöðlum í að innleiða hana á Íslandi. Hún segir:
„Ég hafði ákveðna fordóma fyrir EMDR-meðferðinni í doktorsnáminu mínu, en þegar ég kynntist henni ákvað ég að læra hana sjálf. Ég heillaðist algjörlega af aðferðinni og þegar ég flutti heim ákvað ég að stuðla að því að fleiri íslenskir meðferðaraðilar fengju þjálfun í henni.“
EMDR-stofan og faglegt samfélag
Gyða stofnaði síðar EMDR-stofuna, þar sem starfandi eru fjölbreyttir meðferðaraðilar með sérþekkingu í EMDR og tengdum meðferðaraðferðum. Hún hefur einnig komið að stofnun fagfélags EMDR á Íslandi og þjálfun nýrra kennara og handleiðara innan EMDR Europe-kerfisins.
Trú á mannlega seiglu
Viðtalið endurspeglar fagmennsku, mannlega hlýju og trú Gyðu á getu hvers einstaklings til að ná bata. Áfallavinna er ekki auðveld, en með réttum verkfærum, öryggi og þrautseigju getur hún leitt til dýpra sjálfstrausts, meiri samkenndar og raunverulegrar umbreytingar.
Heimild:
Elínrós Líndal (2020, 10. júní). Óvíst hvort fólk nái sér að fullu eftir kynferðisofbeldi. Smartland – Morgunblaðið.
Sótt af www.mbl.is