Um Áfallastreituröskun
Flest verðum við fyrir einhverjum áföllum í lífinu. Heilinn okkar vinnur sem betur fer úr þeim flestum
Ef tiltekin einkenni eftir áfall eru enn til staðar mánuði eftir atvikið þá getur verið að viðkomandi sé með einkenni áfallastreituröskunar.
Við áfallastreituröskun getur verið hjálplegt að fá aðstoðar fagaðila við að meta hvort svo sé og hvað sé til ráða.
Hvað getur stuðlað að áfallastreituröskun?
Áfallastreituröskun getur fylgt í kjölfarið á:
alvarlegu áfalli sem einstaklingur verður fyrir
áfalli sem einstaklingur verður vitni að
slysi eða áfalli sem náinn ættingi eða vinur lenti í og einstaklingur heyrir um
Viðbrögðin við atburðinum einkennast af hjálparleysi, ótta og hryllingi.
Líðan einstaklingsins getur einkennst af ýmiskonar sálrænum, líkamlegum og andlegum einkennum. Einkennin geta valda mikilli vanlíðan og haft áhrif á daglegt líf viðkomandi.
Einstklingurinn endurupplifir atburðinn á einhvern hátt.
Til dæmis með:
erfiðum minningum
martröðum
endurtillit (flashback)
Hvernig birtist áfallastreituröskun?
Tilfinninga- og líkamleg vanlíðan getur komið fram ef eitthvað minnir á atburðinn. Algengt að fólk forðist það sem minnir á atburðinn til að komast hjá vanlíðan. Sumir eiga erfitt með að muna allt sem gerðist í atvikinu.
Einstaklingurinn hefur alla jafna neikvætt viðhorf og dregur neikvæðar ályktanir um sig og/eða lífið. Hann hættir til að ásaka sig eða aðra óhóflega fyrir að hafa orsakað atvikið. Hann upplifir tilfinningalega vanlíðan. Hún einkennist meðal annars af áhugaleysi, einangrun og erfiðleikum með að finna fyrir jákvæðum tilfinningum.
Önnur einkenni eru meðal annarra:
bregða auðveldlega
vera mikið á verði
erfiðleikar með einbeitingu og svefn
Hvað þarf að hafa í huga ef áfallaröskun er til staðar?
Það er gott að hafa í huga að einstaklingur er ekki ,,aumingi” fyrir að upplifa einkenni áfallastreituröskunar. Við ráðum sjálf ósköp lítið yfir því hvað heilinn okkar ræður við á hverjum tíma þegar alvarlegt áfall er annars vegar.
Stundum ,,frýs” áfallið og skráist ekki í kollinum á okkur á venjulegan hátt. Áfallið heldur i áfram að valda okkur vanlíðan þótt atvikið sé liðið.
Hvaða meðferðarform hentar til að takast á við áfallaröskun?
Í klínískum leiðbeininingum um meðferð áfallastreituröskunar er mælt með EMDR áfallameðferð og áfallamiðaðri hugrænni atferlismeðferð.
EMDR meðferð er öflug leið til að hjálpa okkur að skrá áfallið á nýjan hátt svo að það valdi okkur ekki sömu vanlíðan og áður. Í EMDR fræðunum er talað um að upplýsingaskráningakerfið okkar hafi ekki ráðið við atvikið. EMDR meðferð stuðlar að því að upplýsingakerfið okkar ráði við það.
Það eru til aðrar aðferðir en EMDR meðferð til að vinna með áföll, eins og til dæmis áfallamiðuð hugræn atferlismeðferð.
Ofangreindar upplýsingar eru meðal annars teknar úr handbók ameríska geðlæknafélagsins um geðgreiningar (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5).
Samantekt: Gyða Eyjólfsdóttir, Ph.D., sálfræðingur og sérfræðingur í klínískri sálfræði